წერილები - ეპისკოპოს იონას მწვალებლობები 1_4 - oldorthodox

საქართველოს ძველმართლმადიდებლური ეკლესია
ძიება
Перейти к контенту

Главное меню:

არქიეპისკოპოსი პავლე

ეპისკოპოს იონას მწვალებლობანი

საქართველოს ძველმართლმადიდებლურ ეკლესიაში 2001 წელს მომხდარი განხეთქილების ისტორია. 1999-2001 წლის მოვლენები. ეპისკოპოს იონას († 2003 წ.) და მის მომხრეთა დაპირისპირება ეპისკოპოს პავლეს წინააღმდეგ. ფაქტები და განმარტებები.

ძველმართლმადიდებლური ტაძარი თბილისის ზღვაზე

შინაარსი:

ღმრთის სულის ყველგანმყოფობისთვის


ღმრთის შესახებ კიდევ ერთი ასეთი სწავლებაა წარმოდგენილი ამ ნაშრომში, კერძოდ, ავტორი წერს: "ღმერთთან კავშირს ის ამყარებს, ვინც მის ლოკაციაშია... ღმერთი არ გამორიცხავს მასთან კავშირის მოწადინეებსაც, თუკი ისინი იმ ტალღაზე გადაერთვებიან, სადაც ღმერთის სულია განფენილი" (გვ. 14:6).

კომენტარი: ხაზგასმული სიტყვები (ხაზგასმა ყველგან ჩვენია - არქ. პ.) ღმერთთან და საღმრთო განგებულებასთან მიმართებაში საკმაოდ გრძნობისმიერი და არასულიერია.

ღმრთის სული ყველგანმყოფია, როგორც ეს ნათქვამია სულიწმიდის ლოცვაში ("მეუფეო ზეცათაო"): "სულო ჭეშმარიტო, რომელი ყველგან ხარ და ყოველსავე აღავსებ..." ამიტომაც, შეუძლებელია ითქვას, რომ "არსებობს ტალღა", რომელზე "გადართვითაც" ღმერთის "ლოკაციაში" აღმოჩნდები.

შეიძლება ვინმემ მოგვიგოს, რომ აქ მეტაფორულ გამოთქმებთან გვაქვს საქმე და პრაქტიკულად ამით არაფერი შავდება. ვუპასუხებთ, რომ ღმერთთან კავშირის მოწადინეებს მართებთ:

პირველი: გახდნენ მართლმორწმუნენი.

მეორე: მოინათლონ.

მესამე: იცხოვრონ ქრისტეს მცნებათა შესაბამისად და შეიმოსონ ყოველგვარი სათნოება.

ამ ცნებათა მეტაფორული ან ხატოვანი გამოთქმისთვის, წიგნის ავტორი თუ რადიოტექნიკურ გამოთქმებს იყენებს, როგორიცაა: "ლოკაცია", "ტალღა", "გადართვა", და ა. შ. ცხადია, რომ ეს გამოთქმები სასულიერო ნაწარმოებისთვის სრულიად უადგილოა და მათი ავტორის დაბალ სულიერებაზე მეტყველებს.

ესეც არ იყოს, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ღმერთის სული ყველგანმყოფია და ამიტომაც, შეუძლებელია ითქვას, რომ ადამიანს შეუძლია გადაირთოს იმ ტალღაზე, სადაც ღმერთის სულია განფენილი. იქმნება შთაბეჭდილება თითქოსდა ღმრთის სული რაღაც განზომილებაში, ან "მერიდიანზე", ან "სფეროში" იმყოფება, რომელთან კავშირისთვის მის "ტალღაზე" გადართვაა საჭირო.

ალბათ დაგვეთანხმებით, რომ ასეთი ტერმინოლოგია, რომელიც უფრო ტექნიკური ლიტერატურას შეეფერება, ღმერთთან მიმართებაში წარმოქმნის დოგმატურ ცთომილებას. ასე რომ, ავტორის ზემოთმოტანილი მტკიცების მიხედვით ღმერთის სული ყველგანმყოფი არ არის, რაც მართლმადიდებლური სწავლების საწინააღმდეგოა.


ანთროპომორფიზმები


განსახილველ წიგნში, ბევრგან, გადმოცემულია ღმერთზე არსებული ანთროპომორფული შეხედულება. ასე მაგალითად, 37-ე თავის 31-ე მუხლში (გვ. 120) ნათქვამია: "იცით თუ არა: მამა შემოქმედი ღმერთია. ღმერთი არის სული. უსხეულო - არამატერიალური სუბსტანცია, მაგრამ სახიერებით (ეპ. იონას მიერ "სახიერება" იწარმოება სიტყვა "სახე"-დან და გამოიყენება "გარეგნობის" მნიშვნელობით - ეპ. პ.) მსგავსი ადამიანისა, კაცთაგან ღვთაებრივი ბუნებით განსხვავებული..."


კომენტარი: როგორც ვხედავთ, ავტორის მტკიცებით, ღმერთი, რომელიც "სულია, უსხეულო და არამატერიალური სუბსტანციაა" გარეგნობით ადამიანის მსგავსი ყოფილა.

ჯერ ერთი, ღმერთი შეუძლებელია იყოს ადამიანის მსგავსი, ღმერთი მარადიული არსებაა, ხოლო ადამიანი - ქმნილება, რომელმაც დროის საზღვრებში მიიღო ყოფიერება.

მეორეც, ღმერთი კი არ არის "ადამიანის მსგავსი", არამედ ადამიანია "ღმერთის მსგავსი" (შეად. დაბ. 1:2). და ისიც სულიერი და არა გარეგნული მსგავსებით, რამეთუ საღმრთო ბუნებას არა აქვს გარეგნობა, ფორმა ან რაიმე შემოწერილი შესახედაობა. წინამდებარე სწავლება წარმოადგენს საკმაოდ ცნობილ ანთროპომორფიტულ ანუ აბდიანურ მწვალებლობას, რომელიც ჯერ კიდევ IV საუკუნიდანვეა დაგმობილი. წმ. მამებმა მას ყველაზე სულელური ერესი უწოდეს. საიდან ან რის საფუძველზე იღებს დასაბამს წიგნის ავტორის ცნობიერებაში ეს ცთომილება?

160-ე გვერდზე ეპ. იონა განმარტავს ბიბლიის სიტყვებს: "შექმნა ღმერთმა კაცი, თავის ხატად შექმნა იგი..." (დაბ. 1:27); ასევე მუხლს: "გავაჩინოთ კაცი ჩვენს ხატად, ჩვენს მსგავსებად" (დაბ. 1:26). აი, ეს სიტყვა, კაცის "ღმრთის ხატად და მსგავსად" შექმნა, ეპ. იონას მიერ გაგებულია ისე, როგორც ეს IV საუკუნეში ესმოდათ ვინმე აბდიასა და მის მომხრეებს. დასახელებულ გვერდზე, 93-97 მუხლებში მოცემულია ამ სიტყვების სრულიად მიუღებელი განმარტება. მოკლედ რომ ვთქვათ, თურმე, ღმერთს, ყოვლადწმიდა სამებას, ადამიანი "მისნაირად", "მათნაირი სახიერების" მსგავსად შეუქმნია (იხ. 43:95).

მაინც რას ნიშნავს, რომ ღმერთმა ადამიანი "თავის ხატად და მსგავსად" შექმნა? რას გულისხმობს ღმრთის "ხატად და მსგავსად" ყოფნა?

წმ. ეპიფანე კვიპროსელის განმარტებით: "ეკლესიას სწამს, რომ საზოგადოდ, ადამიანი შექმნილია ღმრთის ხატად, მაგრამ მის (ანუ ადამიანის - ეპ. პ.) რომელ ნაწილშია ის, რაც შექმნილია ღმრთის ხატად არ განსაზღვრავს" (Митр. Макарий. Догматическое Богословие. с. 453). ამიტომაც, თვით წმიდა მამები და ეკლესიის მოძღვრები ამ საკითხს წყვეტენ არაერთგვაროვნად: თუმც მათი აზრები ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგება, არამედ წინამდებარე საკითხს განიხილავენ სხვადასხვა მხრიდან. მათ განმარტებებს თუ შევკრებთ, გაირკვევა რას გულისხმობს ჩვენი ყოფნა "ღმრთის ხატად და მსგავსად".

ა) ღმერთი თავისი ბუნებით წმიდა და უბიწო სულია, რომელიც არავითარი სხეულებრივი გარსით არ არის შემოსაზღვრული და არის უნივთო. ასე რომ, ღმრთის ხატი ადამიანის სხეულებრივ გარეგნობაში კი არ უდნა მოვიაზროთ, არამედ მის უნივთო სულში, რომელიც არის სწორედ შექმნილი ღმრთის ხატად.

ასეთ აზრს გამოთქვამენ: კლიმენტი ალექსანდრიელი, ორიგენე, ხოლო მათ შემდგომ იგივე აზრი უკვე ანთროპომორფიტების წინააღმდეგ გამოთქვეს წმ. მამებმა: ეპიფანემ, გრიგოლ ნოსელმა, ამბროსიმ, ავგუსტინემ, ეკლესიის ისტორიკოსმა ევსებიმ, ნეტ. თეოდორიტემ და სხვებმა.

ბ) ღმერთ, როგორც სულს, გააჩნია სულისთვის არსებითი თვისებები, როგორიცაა გონიერება და თავისუფლება. თავისი ბუნებით ღმერთი უკვდავია.

ამიტომაც, ამ მიმართულებით ღმრთის ხატი ადამიანში, ეკლესიის ზოგიერთი მოძღვრის აზრით, შეიძლება ადამიანის გონიერებაში იქნეს მოაზრებული (ასე ფიქრობენ კლიმენტი ალექსანდრიელი და ავგუსტინე). სხვების აზრით თავისუფალ ნებაში ადამიანისა (ტერტულიანი, იერონიმე, მაკარი, იოანე დამასკელი), ხოლო მესამენი ღმრთის ხატს - ადამიანის სულის უხრწნელებასა და უკვდავებაში ხედავდნენ (ტერტულიანი, ავგუსტინე).

გ) ღმერთი უწმიდესი სულია, ერთია არსებით და სამპიროვანია.

ამ მიმართებაშიც, ადამიანის სული ავლენს გარკვეულ მსგავსებას ღმერთთან. წმ. ამბროსი მედიოლანელი ბრძანებს, რომ ღმრთის სამპიროვნებას, ადამიანის სულის არსებით ძალთა სამებობა შეესაბამება; კერძოდ, ღმერთი ერთია, მაგრამ სამიპოსტასოვანი; ასევე ერთია სული, რომელშიც გონების, ნების და მეხსიერების ერთობა მოიაზრება; სამი სული კი არ არის ერთ სხეულში, არამედ ერთი, რომელშიც სამი ძალა (dignitates) მოიაზრება, და აი, "ამ სამ ძალაში ჩვენი შინაგანი კაცი გასაოცრად ასახავს ხატს ღმრთისა" (Митр. Макарий. Догматическое Богословие. с. 454).

დ) ყველა სხვა არსებებთან მიმართებაში ღმერთი მათი უფალი და მეუფეა.

ამ თვალსაზრისით ჩვენც წმ. იოანე ოქროპირთან და წმ. გრიგოლ ნოსელთან ერთად ღმრთის ხატს, შესაქმისას ადამიანისთვის ქმნილებებზე მეუფებისა და ხელმწიფების ძალმოსილების მონიჭებაში ვხედავთ, რაც წმ. წერილის თანხმიერია: "და თქვა ღმერთმან: ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩვენისა და მსგავსებისაებრ. და მთავრობდეს თევზთა ზღვისასა და მფრინველთა ცისათა და პირუტყუთა და მხეცთა ყოველთ ქუეყანისათა, ყოველთა ქუეწარმავალთა მავალთა ქუეყანასა ზედა" (დაბ. 1:26).

და ბოლოს, უნდა ითქვას, რომ არის განსხვავება ღმრთის "ხატებასა და მსგავსებას" შორის, კერძოდ: ღმრთის ხატი ჩვენი სულის ბუნებაში, მის გონიერებასა და თავისუფლებაში მდგომარეობს, ხოლო მსგავსება ადამიანის მიერ ამ ძალთა სრულყოფაში (კლიმენტი ალექსანდრიელი, ორიგენე, ამბროსი, გრიგოლ ნოსელი, იოანე დამასკელი). კერძოდ, ადამიანმა უნდა სრულყოს თავისი გონება (ტერტულიანი, კლიმენტი ალექსანდრიელი, ამბროსი, ავგუსტინე), თავისუფალი ნება (ტერტულიანი, იერონიმე), ან ორივე ერთად (გრიგოლ ნოსელი). სრულყოს სათნოებანი და სიწმიდე (კლიმენტი ალექსანდრიელი, ორიგენე, ამბროსი, კირილე იერუსალიმელი), მოიხვეჭოს ნიჭები სულიწმიდისა (კირილე ალექსანდრიელი).

შედეგად, ღმრთის ხატს ჩვენ ვღებულობთ ღმრთისაგან ჩვენს ყოფიერებასთან ერთად, ხოლო მსგავსებას თავად უნდა მივაღწიოთ, რომლის შესაძლებლობებიც მონიჭებული გვაქვს ღმრთისგან. ასე რომ, ღმრთის ხატად ყოფნა, შესაქმიდან ბუნებრივად ბოძებულია ჩვენთვის, მაგრამ ღმრთის მსგავსად ყოფნა ჩვენს თავისუფალ ნებაზეა დამოკიდებული (ციტ. იქვე. С. П. 1868, с. 453-457).

ამრიგად, როგორც ვხედავთ, არც ერთი წმიდა მამა სიტყვებს "ვქმნეთ კაცი ხატად და მსგავსად ჩვენდა" (დაბ. 1:26) პირდაპირი, გარეგნული მსგავსების მნიშვნელობით არ განმარტავს. მეტიც, ზემოთ დამოწმებულ განმარტებათა დიდი ნაწილი სწორედ ანთროპომორფიტების საწინააღმდეგოდ გამოითქვა.

ყოველივე ამას შეგვიძლია კიდევ დავამატოთ შემდეგი:

ღირ. იოანე დამასკელის განმარტებით, ღმერთმა ხილული და უხილავი ბუნებისგან შექმნა ადამიანი "ხატად და მსგავსად თვისად". ღმერთმა ადამიანის სხეული მიწისგან გამოსახა, ხოლო გონიერი და მოაზროვნე სული თვით შთაბერა. სწორედ ადამიანის სულს უწოდებს ღირ. იოანე დამასკელი ღმრთის ხატებას, რამეთუ გამოთქმა "ხატისაებრ" ადამიანის გონიერ და თავისუფალ არსებად ყოფნის უნარზე მიუთითებს, ხოლო სიტყვა "მსგავსებისაებრ" ღმერთთან სიკეთეში მსგავსებას ნიშნავს, რამდენადაც ეს შესაძლებელია ადამიანისთვის (ღირ. იოანე დამასკელი. "მართლმადიდებლური სარწმუნოების ზუსტი გადმოცემა" წიგნი II. თ. მე-12).

იგივეს ბრძანებს წმ. გრიგოლ ღვთისმეტყველიც, რომლის თანახმადაც ღვთისგან მონაბერი სიცოცხლე, რომელიც ღმრთის სიტყვაში გონიერი სულის სახელწოდებითაა ცნობილი, არის ხატი ღმრთისა (Творения. Т 1, сл .39, 45. Изд. Св. Троицко-Сергиева Лавра, с. 527, 663).

დიდი კატეხიზმოს განმარტებით, ადამიანში ღმრთის ხატება გონების, სიტყვის და უხილავი სულის ერთობლიობას გულისხმობს, რამეთუ უხილავია თვით ღმერთი (Катехизис большой, изд. Псков. 1885 г., стр. 255 об.).
"მაშ, ისმინე, თუ როგორაა შექმნილი კაცი "ხატად და მსგავსად ღმრთისა" - ბრძანებს ღირ. იოსებ ვოლოკოლამელი (XVI ს.); "ხატისაებრ" ადამიანის სხეულზე კი არ არის ნათქვამი, რამეთუ სხეული გარსია, ქმნილია, მოკვდავია (და ხილულია) - ხოლო ღმერთი უხილავი, უქმნელი და უკვდავია; არამედ, აქ ადამიანის უხილავ ბუნებაზე, მის სამშვინველზე, სიტყვასა და სულზეა ლაპარაკი. ასე, რომ ღმრთის ხატად ადამიანში სახელდებულია სული, რომელიც გონებადაც იწოდება და ღმრთის მიმბაძველია ქმედებებში. და კიდევ: "ღმრთის ხატად" ადამიანი შექმნილია, როგორც თავისუფალი და მბრძანებელი. როგორც არავინ არის ღმერთზე უაღმატებულესი, ისევე არავინ არის დედამიწაზე კაცზე უმეტესი, რამეთუ ღმერთმა იგი ყოველი ქმნილების მეუფედ შექმნა. ხოლო "მსგავსისაებრ ღმრთისა" ადამიანი მოწოდებულია იყოს მოწყალე და გულუხვი..." ("Просветитель". Слово первое. Изд. Спасо-Преображенск. Валаамский монастырь. Москва 1993 г., стр. 60-61).

და ბოლოს, პირველი მსოფლიო საეკლესიო კრების თანახმად, სიტყვა "ხატისაებრ" სხეულებრივ შემადგენლობას კი არ გულისხმობს, არამედ სულს. ღმერთმა, სახიერმა (ე. ი. კეთილმა - ეპ. პ.) თავის არსით, ადამიანის არსებას მიანიჭა ის, რაც იწოდება "ღმრთის ხატებად და მსგავსებად". კერძოდ: სიკეთე, უბრალოება, სიმშვიდე, გულწრფელობა, პატიოსნება, ნეტარება და ა. შ. ..." ასე რომ, "ღმერთმა, მის მიერ შექმნილ ადამიანში, მისი სულის გონიერ ტაძარს, ე. ი. გონებას, მიანიჭა ძალმოსილება სხვადასხვა სათნოებათა მეშვეობით მიაღწიოს იმას, რაც მას ღმრთის "ხატად და მსგავსად" შეიქმს. ღმრთის ხატება ადამიანში ნათლად მოიაზრება მითითებულ კეთილ თვისებებში, რომლებიც მას ღმერთმა მიანიჭა როცა ქმნიდა და ბრძანა: "ვქმნეთ კაცი ხატისაებრ ჩუენისა და მსგავსებისაებრ" (Деяния Всел. Соборов. Т. 1. 1-3 Соборы. I собор Никейский, всел. первый. Санкт-Петербург. 1996 г., стр. 47-48).

შეიძლება ვინმემ იკითხოს: თუკი ადამიანი თავისი უხილავი სულითა და კეთილი თვისებებით არის ღმრთის "ხატი და მსგავსი", და არა გარეგნობით, რამეთუ თვით ღმერთი უხილავია, რატომ ანიჭებს წმიდა წერილი უფალს ისეთ თვისებებსა და ფორმებს (მაგ. ხელი, მკლავი, თვალი და ა. შ.), რაც მხოლოდ კაცთათვის არის თვისობრივი?

"სულ არს ღმერთი" - ბრძანებს წმ. მოციქული (იოანე 4:24); ღმრთის სული, ანგელოზთა და ადამიანთა სულებზე უსასრულოდ უაღმატებულესია და უსრულყოფილესია. თავისი არსით ის ანგელოზთათვისაც მიუწვდომელია. ამიტომაც, მისთვის სრულიად უცხოა სხეულებრიობა, მატერიალურობა ან გარეშემოწერილობა. წმ. დიონისე არეოპაგელის განმარტებით, ღმერთი ყოველგვარ ფორმაზე და წარმოდგენაზე აღმატებულია. სწორედ მასაზე დაყრდნობით ბრძანებს ღირ. იოანე დამასკელი: "რადგანაც ჩვენთვის, უხეში სხეულით შემოსილ არსებათათვის (ადამიანთათვის), შეუძლებელია სხვაგვარი ფიქრი და საუბარი ღმრთის ყოვლად ღვთაებრივი, უზენაესი და უნივთო (არამატერიალური) ქმედების შესახებ, თუ არა მხოლოდ იმ წარმოდგენათა (ტიპთა) და სიმბოლოთა საშუალებით, რომლებიც ჩვენს ადამიანურ ბუნებას შეესაბამება. ამიტომაც, უნდა ვიცოდეთ, რომ ყოველთვის ის, რაც ღმერთის შესახებ მეტად სხეულებრივად (სხეულებრივი სახით) არის ნათქვამი, შემოსილია იგავური, სიმბოლური მნიშვნელობით და ერთობ მაღალ აზრს შეიცავს, რადგანაც ღმრთაება მიუწვდომლად მარტივია და არა აქვს არავითარი ფორმა (სახე)" (წმ. დიონისე არეოპაგელი. "მისტიკური ღვთისმეტყველება". თ. 1).

მართალია, წმ. წერილში, განსაკუთრებით კი ძველ აღთქმაში, არც თუ იშვიათია ისეთი ადგილები, სადაც ღმერთს ერთგვარი "სხეულებრიობა" (მაგ.: "თვალები", "ყურები", "ხელები", "ფეხები", "გული" და ა. შ.) ან კიდევ ისეთი გრძნობები, მდგომარეობანი თუ თვისებები მიეწერება, რომლებიც მხოლოდ ქმნილი ბუნებისთვისაა დამახასიათებელი (მაგ.: სიხარული, მრისხანება, წუხილი, ძილი, სიარული და ა. შ.). სხეულებრივი ორგანოები, გრძნობები და ძალები, რომელიც ღმერთს მიეწერება ანთროპომორფიზმებად იწოდება (ბერძნ. "ანთროპოს" - კაცი, "მორფე" - ფორმა). წმ. მამები გვასწავლიან, რომ წმ. წერილის ანთროპომორფიზმებში ღმრთის სულიერი თვისებები და ქმედებანი უნდა ვიგულისხმოთ, რომელთა შესახებ შეუძლებელია სხვაგვარი ფიქრი და ლაპარაკი თუ არა მხოლოდ იმ წარმოდგენათა (ტიპთა) და სიმბოლოთა მეშვეობით, რომლებიც ჩვენს ადამიანურ ბუნებას შეესაბამება (ღირ. იოანე დამასკელი).

ამრიგად, აბდიანელთა ერესი (მწვალებლობა), ეკლესიის მიერ IV საუკუნიდანვეა დაგმობილი. სამაგიეროდ, ეპ. იონამ "გააცოცხლა" იგი და შეიტანა თავის წიგნში, რომლითაც მსოფლიოს "გაქრისტეანება" განუზრახავს.
წიგნის 43-ე თავის 99-ე მუხლში ავტორი ცდილობს მოგვცეს წმ. წერილის ერთ-ერთი ადგილის განმარტება და წერს: "ღმერთის მრავლობითისა და მხოლობითის ფორმებით წარმოდგენაში ხაზგასმულია მოთათბირეთა ღმერთშემოსილობა, მათი ერთნაირობა და ასევე მრავალსახოვნება". თუ გავითვალისწინებთ იმ გარემოებას, რომ ამ კომენტარში ლაპარაკია თვით ღმერთზე, ცხადი გახდება ამგვარი მსჯელობის მთელი მცდარობა. ამ ერთ პატარა წინადადებაში, ქაღალდის ერთ პატარა მონაკვეთზე დატეულია ორი უმძიმესი მწვალებლობა.

პირველი: ღმერთი (ყოვლადწმიდა სამება) შეუძლებელია იყოს ღმერთშემოსილი!

ერეტიკოსი ნესტორი ქრისტეს "ღმერთშემოსილს" უწოდებდა, რისთვისაც გადაეცა ანათემას, აქ კი ნესტორიანულ მწვალებლობაზე უმეტესი მწვალებლობა გვხვდება.

მეორე: ღმერთი არ გახლავთ მრავალსახა. სხვათა შორის ის არც ერთსახაა. ღმერთს, თავისი მიუწვდომელი სიმარტივის გამო, გარეგნობა არა აქვს, რადგანაც გარეგნობა უცილობლივ გულისხმობს გარეშემოწერილობას და ფორმის არსებობას; და რადგანაც ღმერთი გარეშემოუწერელი, მიუწვდომლად მარტივი და შეუდგენელია, - ის ყოველგვარ ფორმასა და წარმოდგენაზე აღმატებულია. ამდენად შეუძლებელია ითქვას, რომ ის ერთსახაა ან "სახიერია", ანუ გარეგნობის მქონეა (როგორც ესმის სიტყვა "სახიერი" ეპ. იონას). მითუმეტეს, შეუძლებელია ის იყოს მრავალსახა.

რაც შეეხება ღმერთშემოსილობას, უნდა ვიკითხოთ: რომელი "ღმერთი" უნდა შეიმოსოს თავად ღმერთმა? როგორც ჩანს, ამ მტკიცების მიხედვით არსებულა სხვა უფრო მადლმოსილი ღმერთი, რომელიც წმიდა სამებას "შეუმოსავს". ალბათ დაგვეთანხმებით, რომ ამგვარი მტკიცება აშკარა მწვალებლობაა და წმ. სამების გარდა, კიდევ სხვა, ვიღაც უზენაესი და უაღმატებულესი ღმერთის არსებობას ვარაუდობს.

წმ. წერილი "ღმერთშემოსილს" ადამიანს უწოდებს (ასევე ანგელოზებსაც) და ისიც მადლშემოსილობის მნიშვნელობით, რამეთუ ღმერთს, პირდაპირი გაგებით, ვერავინ "შეიმოსავს". ცხადია, რომ ტექსტში "ღმერთშემოსილობის" ნაცცვლად უნდა იყოს "ღვთიურობა", ხოლო "მრავალსახოვნების ნაცვლად "სამპიროვნება" ან "იპოსტასური განსხვავება".

ხსენებული ნაშრომის 97-ე გვერდზე წერია: "... ღმერთი არავის უხილავს, არამედ უხილავთ სახე ღვთისა. რამეთუ ბუნება ღვთისა ან ანგელოზისა ხორციელი თვალისთვის უხილავ არს. "ვინ ნახა სახიერება (ე. ი. გარეგნობა - ეპ. პ.) ჩემიო" - ბრძანებს უფალი. ჭეშმარიტად, ღმრთის სახე მაშინ არავის ეხილა და რადგან დღეისთვის უხილავთ სახიერება ღვთისა, შეიქმნა კიდევაც მისი ხატი. შეეძლოთ კი ქრისტეს თანამედროვეებს ეთქვათ, რომ ქრისტე ღმერთი არ გვინახავსო და თუ იტყოდნენ (არ გვინახავსო - ეპ. პ.) იქნებოდა კი ჭეშმარიტება? რა თქმა უნდა არა და, რადგანაც უნახავთ, მისი სურათი (? - ეპ. პ.) გადაეცა შთამომავლობას მოსაგონებლად.

კომენტარი: ამ მონაკვეთში ეპ. იონა ცხადად ასწავლის, რომ:

1) ღმერთს სახე, ანუ გარეგნობა ჰქონია, რომელიც ადრე თურმე არავის უნახავს ("ღმერთის სახე მაშინ არავის ეხილა...").

2) განკაცებული ქრისტეს გარეგნობას ღმერთს, მის ღვთაებრივ ბუნებას მიაწერს და წერს, რომ ვინც კი იტყვის (ქრისტეს განკაცების შემდეგ) ღმერთის სახე (ეპ. პ. - ?) არ გვიხილავსო, ჭეშმარიტებას უარყოფს, რამეთუ თურმე ქრისტეს თავისი ღვთაებრივი სახე უჩვენებია კაცთათვის. ამიტომაც, "რადგანაც უნახავთ, მისი სურათი (? - ეპ. პ) გადაცემია შთამომავლობას მოსაგონებლად".

ღმერთი რომ გარეშემოუწერელია და არა აქვს არანაირი გარეგნობა, მეტიც, თავად აღმატებულია ყოველგვარ ფორმასა და გარეგნობას, მეტყველებს თვით წმ. წერილი და ყველა წმ. მამა, რომლებიც განცოფებულს უწოდებენ იმ ადამიანს, რომელიც ამის საწინააღმდეგოს ასწავლის (იხ. ქვემოთ) (იხ. აგრეთვე ჩვენი ალმანახის "ეკლესია" მე-2 ნომერი, სადაც მოტანილია წმ. იოანე დამასკელისა და წმ. კირილე იერუსალიმელის ვრცელი მსჯელობები იმის შესახებ, რომ ღმერთი უხილავია (გვ. 4-8).

რაც შეეხება მეორე მტკიცებას, აქ მეუფე იონა უშვებს მეტად მძიმე მკრეხელობას, რამეთუ მისი მტკიცებით: "შეეძლო კი ქრისტეს თანამედროვეებს ეთქვათ, რომ ჩვენ ქრისტე ღმერთი არ გვინახავსო? და თუ იტყოდნენ (არ გვინახავსო - ეპ. პ.) იქნებოდა კი ეს ჭეშმარიტება?" და თავად პასუხობს: "რა თქმა უნდა არა!".

მაშასადამე, ეპ. იონას აზრით თვით ქრისტეს არ უთქვამს ჭეშმარიტება მის წინაშე მდგომი და მისი შემყურე ფილიპესთვის, რომ მას (ანუ ფილიპეს) ქრისტე ღმერთი არ უხილავს და არსევე არაჭეშმარიტებას ქადაგებს წმ. იოანე ოქროპირი, რომელიც წმ. იოანეს სახარების 14-ე თავის 8-11 მუხლების განმარტებაში ბრძანებს:

(სახარება: უთხრა მას ფილიპემ: უფალო, გვიჩვენე მამა და საკმარისია ჩვენთვის. უთხრა მას იესუმ: ამდენი ხანია თქვენთან ვარ და არ მიცნობ, ფილიპე? ვინც მე მიხილა, მამა იხილა. როგორღა ამბობ მამა გვიჩვენეო?").

"ფილიპე, იუდეველებივით მომაბეზრებელი რომ არ ყოფილიყო და ქრისტე არ შეეწუხებინა - ეკითხება: "გვიჩვენე მამა" და მიამატა "და საკმარისია ჩვენთვის". ე. ი. ჩვენ სხვა არაფერს ვეძებთო ამის გარდა. ქრისტემ მიუგო: "უკუეთუმცა მიცოდეთ მე, მამაი ჩემი იცოდეთ" და მის მიერ მამასაც აჩვენებდა; მაგრამ ფილიპემ დაარღვია ეს თანმიმდევრობა (ძის მეშვეობით მამის შემეცნება - ეპ. პ.) და თქვა: "გვიჩვენე მამა" - თითქოსდა ქრისტე უკვე ცოდნოდა... ფილიპეს ხორციელი თვალებით სურდა მამის ხილვა, რამეთუ სმენოდა, რომ ღმერთი წინასწარმეტყველთაც უხილავთ. მაგრამ, ფილიპე, ეს ხომ ჩვენი უძლურების შესაბამისად ითქვა. ამიტომ ბრძანა ქრისტემ: "ღმერთი არავის სადა უხილავს" (იოანე 1:18)... "და არცა ხმაი მის გესმა სადმე" (იოანე 5:37). ძველ აღთქმაშიაც ხომ ნათქვამია: "ისე ვერ მიხილავს ადამიანი, რომ ცოცხალი დარჩეს" (გამოსვლ. 33:20)... რატომ არ უთხრა მან ფილიპეს: შეუძლებელს ითხოვ, ითხოვ იმას, რისი დატევნაც ადამიანის ბუნებას არ შეუძლია და რაიც მხოლოდ ჩემთვისაა შესაძლებელი?

რადგანაც ფილიპემ ასე უთხრა: "საკმარისია ჩვენთვის"-ო, თითქოსდა თვით ქრისტე უკვე საკმარისად ჰყოლოდა შემეცნებული, ამიტომ, ქრისტემ აჩვენა, რომ მას (ფილიპეს - ეპ. პ.) არც ის (ანუ ქრისტე - ეპ. პ.) არ უხილავს (ძვ. ქართ.: "ამისთვისაც, უფალმან უჩვენა, ვითარმედ არცა იგი უხილავს") (წმ. იოანე ოქროპირი. განმარტებაი იოანეს სახარებისაი. თარგმნა წმ. ექვთიმე ათონელისა. თბ. 1993 წ. ნაწილი II. გვ. 216).

"სხვაგვარად, მას (ფილიპეს - ეპ. პ.) მისი (ანუ ქრისტეს - ეპ. პ.) ხილვა რომ შესძლებოდა, მაშინ მამის ხილვის შემძლებელიც იქნებოდა. ამიტომაც ბრძანა: "ვინც მე მიხილა, მან მამაი ჩემი იხილა"-ო, ანუ ვინაც მე მიხილა, ის მამასაც იხილავსო (სხვაგვარად, ვისაც ჩემი ხილვა შეუძლია, მას მამის ხილვაც ძალუძსო - ეპ. პ.) ეს კი, აი, რას ნიშნავს: შეუძლებელიაო, როგორც ჩემი, ისევე მამის ხილვა" (რუს.: А это значит вот что: ни Меня, ни Его видеть невозможно") (Иже во св. отца нашего Иоанна Златоусто архиеп. Константинопольского избранные творения. Беседы на Евангелие от Иоанна Богослова.Том 2. Москва 1993 г., стр. 492-493).

ფილიპეს მამის შეცნობა სურდა ხორციელი თვალებით და რადგანაც ეგონა, რომ ქრისტე უკვე ნანახი ჰყავდა და სურდა ასეთივე სახით ენახა მამაც, ქრისტემ აჩვენა, რომ არა თუ მამა, არც ის (ანუ ქრისტე - ეპ. პ.) უხილავს" (იქვე. გვ. 492-493).

მაშ, ვის ადანაშაულებს ეპისკოპოსი იონა, როდესაც აცხადებს "თუკი ვინმე იტყვის, რომ "ჩვენ ქრისტე ღმერთი არ გვინახავსო" იქნებოდა კი ეს ჭეშმარიტება"-ო? - თვით ქრისტეს! რამეთუ, მან ასე აუხსნა ფილიპეს და მისი მეშვეობით ჩვენაც, რომ მას ქრისტე ღმერთი არ უნახავს. კი ეგონა ნანახი მყავსო, მაგრამ თურმე (როგორც ეს თვით მაცხოვარმა განუმარტა) არ უნახავს! ასე, რომ ეპისკოპოსი იონა აშკარა ცთომილებაშია და ქრისტეს მიერ გაცხადებულ ჭეშმარიტებას ეწინააღმდეგება.

განსახილველი წიგნის ("რა უნდა ვაკეთოთ") 165-ე გვერდზე (§ 147) ყოვლადწმიდა სამების შესახებ ეპ. იონა კვლავ იმეორებს ზემოთხსენებულ ცთომილებას: "მამას თავისი სახოვანება გააჩნია, ძეს - თავისი და სული წმიდას თავისი". ამრიგად, სამების ქრისტეანული წარმოსახვა (? - ეპ. პ.) გამოგონილი როდია". და ქვემოთ წერს: "... ამგვარია ღმერთის შემეცნება, სამების ჭეშმარიტი განმარტება" (§ 151. იქვე).

კომენტარი: ეს არა თუ არ არის ღმერთის შემეცნება, "სამების ჭეშმარიტი განმარტება", არამედ არის ანტიტრინიტარული მწვალებლობა. სამების იპოსტასებს არ გააჩნიათ სახოვანება (უფრო დაწვრილებით იხ. ზემოთ). თქმა იმისა, რომ სამების იპოსტასებს გააჩნიათ თავ-თავიანთი სახოვანება (ე. ი. გარეგნობა), ნიშნავს ღმრთის ბუნებისთვის გარეშემოწერილობის, ფორმის მინიჭებას. ასეთი სწავლება კი აშკარა ერესია!


ქრისტოლოგია


წიგნის "რა უნდა ვაკეთოთ" 123-ე გვერდზე (37:54) ვკითხულობთ: "თქვენგან ქრისტე ხელმეორედ ჯვარცმულია ღვთიური ტიტულის დაკნინებისთვის".
კომენტარი: ღვთიურობა ქრისტეს ბუნებაა, არსია და არა "ტიტული"!

ამ მუხლში ქრისტეს ღვთიურობის "ტიტულად" მიჩნევით, უარყოფილია მისი ღვთაებრივი ბუნება, ეს კი უმძიმესი არიანული ცთომილებაა. ამასვე იმეორებენ დღეს ე. წ. "იეღოვას მოწმეებიც", - ქრისტეს ღვთაებრიობას ისინიც "ტიტულად" მიიჩნევენ.

თ. 23: "მესია... იქნებოდა თავდები კაცობრიობის ხსნისა და ქვეყნის გამჩენი ღმერთის, ცაბაოთის კეთილი ნების უწყებისა . აი, ვინ უნდა ყოფილიყო მხსნელი! სწორედ ამიტომ ემუდარებოდა ეშმაკი მაცხოვარს ჯვარცმა არ ეტვირთა, ამიტომაც სჩუქნიდა სანცვლოდ ქვეყნიერებას, რადგან იცოდა - მაცხოვრის სისხლი გადაწონიდა კაცობრიობის ცოდვის სიმძიმეს" (იგივე აზრია გატარებული 36:121-შიც).

კომენტარი: ეშმაკმა არ უწყოდა ვინ იყო მაცხოვარი! მან არ იცოდა ვინ იყო ქრისტე!

ამის შესახებ ნათლად ასწავლიან წმ. მამები. როდესაც იესუ უდაბნოში გავიდა, 40 დღიანი მარხვის შემდეგ მიეახლა მას ეშმაკი და მის გამოცდას შეეცადა. "სამი სახის ვნებით გამოსცადა ეშმაკმა სამოთხეში მყოფი კაცი: 1. ხორციელი ვნებით, 2. მხედველობითი ვნებით და 3. ამსოფლიური სიამაყით. ამავე ვნებებით შეეცადა იგი ქრისტეს გამოცდასაც: "უკუეთუ შენ ხარ ძე ღმრთისაი..." (მათე 4:3, 6). ქებით ცდილობს მის შეცდენას, მაგრამ ამავე დროს მან (ეშმაკმა) არ იცის რა იფიქროს იესუზე, უბრალო კაცია ის თუ არა, მან არ უწყის.

იოანეს მოწმობაც ისმინა, მაგრამ უეცრად მოშიებულს ხედავს და ვერ გაუგია, როგორ შეიძლება მოშივდეს ძეს ღმრთისა? სწორედ ეს გაურკვევლობა გამოსჭვივის მის კითხვებში. საიდუმლო განკაცებისა დაფარული იყო მისგან, მას ქრისტე ჩვეულებრივი ადამიანი ეგონა, რომელიც თავისი სიმართლის გამო მიშვილებულ იქნა ღმრთის მიერ. ეშმაკს, თავისი სატანური ზნეობის გამო, არ შეეძლო მისი არ შეჰშურებოდა" (Толк. на Евангелие от Матфея). ასეთია წმ. იოანე ოქროპირისა და სხვა წმიდა მამათა სწავლება ამ საკითხზე (იხ. განმარტება მათეს სახარებისა. თბილისი. ასევე "უდაბნოს მრავალთავი").

შეიძლება ვინმემ იკითხოს, მაშ რას ნიშნავს სიტყვები, რომელიც ეშმაკმა უთხრა ქრისტეს: "გიცნობ, ვინცა ხარ, ღმერთის წმიდაო" (ლუკა 4:34)?

წმ. ათანასე დიდის განმარტებით: "ეშმაკი, რომელიც ამბობს "გიცნობ ვინცა ხარ", სინამდვილეში მას (ქრისტეს) არ იცნობს, არამედ თვალთმაქცობს" (св. Афанасий Александрийсий. Творения. Москва 1994, т4, стр. 450).

ღირ. იოსებ ვოლოკოლამელი კიდევ უფრო დეტალურად ეხება ამ თემას და გვიჩვენებს თუ რატომ დამალა ქრისტემ ეშმაკისგან თავისი ღვთაებრიობა. კერძოდ იმიტომ, რომ არ დაეფრთხო ეშმაკი და მის მხოლოდ ადამიანურ ბუნებაში დარწმუნებულს ქრისტე ჯვარზე თამამად აეყვანა. ამით მან გააცურა ეშმაკი და გამოისყიდა კაცთა მოდგმა!

დააკვირდით, ეშმაკს წინდაწინვე რომ ცოდნოდა ქრისტეს ღმერთობა და აგრეთვე ის, რომ, ქრისტე, მისი (ანუ ეშმაკის) ძლიერების დასამხობად იყო მოვლენილი, განა აიყვანდა ჯვარზე თავის დამამხობელს? იმის შემდეგ, რაც ვერ აცდუნა უდაბნოში (წიგნის ავტორის, ანუ ეპ. იონას აზრით, ამ გამოცდას ის მიზანი გააჩნდა, რომ ქრისტე არ უნდა ასულიყო ჯვარზე - ეპ. პ.), განა უმჯობესი არ იყო მისთვის, რომ თავი დაენებებინა იესუსთვის და არ წაექეზებინა ბრბო და არც ფარისეველნი მის მოსაკლავად?! რა თქმა უნდა, ასეც იზამდა, ქრისტეს ვინაობა რომ სცოდნოდა" (იხ. აგრეთვე ანალოგიური ცდომილება 36:121).

43-ე თავში (43:26) ეპ. იონა წერს: "... როგორც ნახეთ, იგი (ლაპარაკია ქრისტეზე - ეპ. პ.) იწოდება ღმერთად, ამისი უფლებამოსილება მისთვის ქვეყანაზე მოსვლამდეც მიუნიჭებიათ..."

კომენტარი: ქრისტეს ღვთაებრიობა მისდამი "მინიჭებული" უფლებამოსილება კი არა მისი ბუნებაა, არსია!

ამიტომაც, ყოვლად დაუშვებელია ქრისტეს შესახებ იმის თქმა, რომ მას ეს "უფლებამოსილება" "მიანიჭეს". ეს არის არიანული მწვალებლობის განმეორება. თუ მაცხოვარს, ღმერთობის "უფლებამოსილება მიანიჭეს", ის ბუნებით ღმერთი არ ყოფილა არა თუ ოდესმე, სანამ ამ "უფლებამოსილებას" მიანიჭებდნენ, არამედ "მინიჭების" შემდეგაც, რამეთუ უფლებამოსილება ბუნებისა თუ არსის მიმანიჭებელი შეუძლებელია იყოს.

მაშასადამე, ეპისკოპოს იონას მტკიცებით ქრისტე უფლებამოსილი ყოფილა მამის მიერ ღმერთად წოდებულიყო, მაგრამ ბუნებით ის ღმერთი არ ყოფილა. ეს არის უმძიმესი მწვალებლობა, არიანული ერესის განმეორება და თამამად იმსახურებს ანათემას!

ქრისტე, როგორც ყოვლადწმიდა სამების მეორე პირი, მარადის მამა ღმერთთან მყოფი ღმერთია. მიუღებელია ერთი ღმერთის, ყოვლადწმიდა სამების იპოსტასთა დაცალკევებული, ურთიერთისგან გამოყოფილი აღქმა. ეპ. იონას სწავლებით, ძე ღმერთისთვის ღმერთობის "უფლებამოსილების" მინიჭების შესახებ, სახეზე გვაქვს უმძიმესი ანტიტრინიტარული და ქრისტოლოგიური მწვალებლობა.

იმავე თავში (43:66-67) ეპ. იონა ასეთ სწავლებასაც გვთავაზობს: "მიეცა მას (ქრისტეს - ეპ. პ.) ხელმწიფება, დიდება და მეუფება, რათა ყველა ხალხი, ტომნი და ენანი მას ემსახურონ. მისი ხელმწიფება საუკუნო ხელმწიფებაა, ბოლო არ ექნება მას და მისი სამეფო არ დაიქცევა" (დანიელ. 7:14). ხედავთ, მამა ღმერთს როგორი პატივით შეუმოსავს მესია? ამგვარი დიდება მამამ ძეს არგუნა იმ თავდადებისთვის, რომელიც ინება კაცთა სულების სახსნელად".

კომენტარი: დანიელის სიტყვების ამგვარი განმარტება ვერავითარ კრიტიკას ვერ უძლებს! დანიელის ამ სიტყვებს პარალელი აქვს მათეს სახარებაში: "ყოველივე მომეცა მე მამისა ჩემისა მიერ" (მათე 11:27) და კიდევ: "მომეცა მე ყოველი ხელმწიფებაი ცათა შინა და ქუეყანასა ზედა" (მათე 28:18). აი, როგორ განმარტავს ამ სიტყვებს ნეტ. თეოფილაქტე ბულგარელი: "ყოველივე მომეცა მამისა ჩემისა მიერ" - ადრე უფალმა უთხრა მამას: "შენ განუცხადე, მამაო"; შენ რომ არ იფიქრო, თითქოს ქრისტე თავისით არაფერს შვრებოდეს, არამედ ყოველივე მამას ეკუთვნის, ამიტომ ამბობს ქრისტე: "ყოველივე მომეცა მე" და ერთ არს ძალი ჩემი და მამისა-ო". ყოვლისმპყრობელობა ძეს თავდადებისთვის კი არ უბოძა, როგორც ამას წიგნის ავტორი ამტკიცებს, არამედ როგორც ბუნებით ღმერთს, ძეს ღმრთისას. ასე ამბობს თეოფილაქტე: "როცა გესმის "მომეცა", ნუ იფიქრებ, თითქოსდა ქრისტეს მიეცა როგორც მონას, როგორც გლახაკს, არამედ როგორც ძეს, რამეთუ იშვა მამისგან, ამიტომაც მას "მიეცა". თუკი ის არ იშვებოდა მამისგან და არ იქნებოდა მისი ერთარსი, მაშინ მას არ "მიეცემოდა" ("მახარობელი". მათე 11:27).

აქ სიტყვა იმის შესახებ, რომ "მიეცა მას ხელმწიფება, დიდება და მეუფება, რათა ყველა ხალხი, ტომნი და ენანი მას ემსახურონ", იმას კი არ ნიშნავს, თითქოსდა ეს პატივი ძეს არ ჰქონდა, რამეთუ რაც მამასა აქვს ის აქვს ძეს და ძალაუფლებითა და პატივით მამა, ძე და სულიწმიდა თანასწორნი არიან, არამედ იმას, რომ განკაცებამდე არ იცნობდნენ ქრისტეს და რადგანაც ქრისტეს მიერ ენება ღმერთს კაცთა მოდგმის ცხოვნება ასე ითქვა, "მას მიეცაო".

წმ. მოციქული პავლე ბრძანებს: "ყველაფერი ფეხქვეშ გაუგო და დაუმორჩილა, და მისცა მას მთავრობა ყოველი ეკლესიისა" (ეფეს. 1:22). წმიდა მამათა განმარტებით, ეს ყოველივე განკაცებულ ქრისტეზეა ნათქვამი და მისი ღვთაებრივი ბუნება აქ არ მოიაზრება.

ასე რომ, ზემოთხსენებული პატივი მეუფებისა, ძეს, როგორც ღმერთს ყოველთვის ჰქონდა, რამეთუ ყოველმხრივ თანასწორია მამისა, მაგრამ "მიეცა" მას, რათა აღიარონ ის ქრისტედ და მაცხოვნებლად სოფლისა. ეპ. იონას თქმით კი ზემოთხსენებული პატივი "ჯილდო" ყოფილა თავდადებისთვის. ეს მეტად პრიმიტიული და გრძნობისმიერი აღქმა და მორიგი ქრისტოლოგიური მწვალებლობა გახლავთ (იხ. აგრეთვე იოან 3:35).

იმავე თავში (43:23) ვკითხულობთ: "ამიტომაც გცხო ღმერთო, შენმა ღმერთმა, სიხარულის ზეთი შენს მეგობრებზე უმეტეს" (ფსალმუნი 44:7-8). არაფერია გაურკვეველი მამას უცხია ზეთი ძე ღმერთისთვის" (გვ. 152).

კომენტარი: "სულ არს ღმერთი"-ო, ბრძანებს წმ. მახარობელი იოანე. მაშ, რანაირად არის შესაძლებელი საღმრთო ბუნების "ზეთისცხება"? ან რაში სჭირდება ძე ღმერთს "ზეთისცხება"? საერთოდ, წიგნში "რა უნდა ვაკეთოთ", ძე ღმერთი ძალზედ დაკნინებულია მამა ღმერთთან შედარებით. ის ხან "შვილია" მამისა, ხან "ტიტულს" აძლევენ, ხან საღმრთო "უფლებამოსილებას" ანიჭებენ, ხან კიდევ ყოვლისმპყრობელობის პატივით "მოსავენ", რომელიც, სხვათ შორის, ძე ღმერთს, წმ. სამების მეორე იპოსტასს, მარადის გააჩნდა. ამჯერად, მამას ზეთიც კი "უცხია" ძე ღმერთისთვის.

მოდით გავერკვეთ ავტორის ცთომილებაში. "რადგანაც ადამიანის ბუნებამ ცვლილება განიცადა, - ბრძანებს წმ. ათანასე დიდი, - დასტოვა სიმართლე და უსჯულოება შეიყვარა, მხოლოდშობილი შეიქნა კაცად, რათა გამოასწოროს ყოველივე და კაცთა ბუნებას სიმართლის სიყვარული და უსჯულოების სიძულვილი შეასწავლოს. ეს იყო განკაცების მიზეზი" (წმ. ათანასე დიდი. 44-ე ფსალმუნის განმარტება); სწორედ მას, განკაცებულ ქრისტეს, "იესუ ნაზარეველს სცხო ღმერთმა "სულითა წმიდითა და ძალითა" (საქმე 10:38) (შეად. ესაია 61:1) და არა ძე ღმერთს, წმიდა სამების მეორე იპოსტასს, ღვთიურ ბუნებას.

ეპისკოპოს იონას განმარტება აბსოლუტურად სცილდება წმ. მამათა სწავლებას. ეპ. იონას თქმით მამა ღმერთს ზეთი უცხია ძე ღმერთისთვის მაშინ, როდესაც წმ. წერილის (იხ. ზემოთ საქმენი მოციქულთა 10:38) და წმიდა მამატა განმარტებით ეს იყო სიხარულის ზეთი (და არა უბრალოდ "ზეთი" (!)), რომელიც მამამ სცხო იესუ ნაზარეველს, განკაცებულ მაცხოვარს. ანუ "სიხარულის ზეთი" ეცხო ქრისტეს კაცობრივ ბუნებას და არა ღვთაებრივს, როგორც ამას ეპისკოპოსი იონა ამტკიცებს. ვიხილოთ წმ. მამათა განმარტება:

წმ. ბასილი დიდი 44-ე ფსალმუნის განმარტებაში ბრძანებს: "რადგანაც საცხებელი გარდასახვისა იმაზე მიუთითებს, რომ მისით თვით მღვდელმთავრებიცა და მეუფენიც გარდაისახებოდნენ, უფლის სხეულს, მასზე სულიწმიდის გარდამოსვლით, ჭეშმარიტი საცხებელი ეცხო! რომელსაც სიხარულის საცხებელი ეწოდება".

წმ. ბასილი დიდი აგრძელებს: "მშვენივრად უწოდა სულიწმიდის საცხებელს სიხარულისა, რადგან სულიწმიდით მოწეულ ნაყოფთაგან ერთ ერთი სწორედ სიხარულია" (იხ. ქართ. საეკლ. კალენდ. 1995 წ. გვ. 241. ასევე Твор. св. Василия Великого. Часть 1. Толк. на псалом 44. Москва 1900, стр. 283).

წმ. იოანე ოქროპირსაც მოვუსმინოთ, რომელიც აყენებს ასეთ შეკითხვას: "რას ნიშნავს "საცხებელი სიხარულისაი?" და თავადვე პასუხობს: "ქრისტე ცხებულ იქნა არა ზეთით, არამედ სულიწმიდით". ეპისკოპოს იონას აზრით კი მამა ღმერთს ძე ღმერთისთვის "ზეთი" უცხია.

წმ. იოანე ოქროპირი იქვე განგვიმარტავს, რომ სიტყვებში "შენს მეგობრებზე უმეტეს" ნიშნავს, რომ "არავინ ცხებულა ისე, როგორც ქრისტე. ქრისტემდე მრავალი ყოფილა ცხებული, მაგრამ ქრისტეს მსგავსად არავინ", რადგან ისინი, ვინც ქრისტემდე იყვნენ იცხებოდნენ ზეთით, ხოლო ქრისტეს საცხებელი, "საცხებელი სიხარულისაი" ზეთი კი არ არის, არამედ სულიწმიდა" (იხ. Св. Иоанн Златоуст. Творения. Т. 5, кн. 1. С. Петербург. 1899, стр. 201). იგივეს ბრძანებს წმ. ბასილი დიდიც (იხ. დასახ. წყაროები).

ასე რომ, ეპისკოპოს იონას ცთომილება სრულიად აშკარაა!

წინამდებარე სწავლება ძე ღმერთის, ანუ ღვთაებრივი ბუნების, მატერიალური ზეთით "ცხებაზე" ასევე ქრისტოლოგიური ხასიათის ცთომილება გახლავთ. მეტიც, ძე ღმერთის ზეთით ცხება, მამა ღმერთისა და სულიწმიდის ცხებასაც გულისხმობს, რადგანაც მამა, ძე და სულიწმიდა თანაარსნი არიან, ანუ მათ ერთი ღვთაებრივი ბუნება აქვთ. აქედან კი გამოდის, რომ ქრისტე ღმერთის "ზეთითცხებით" მამას საკუთარი თავიც უცხია და სულიწმიდაც...

რაც შეეხება ქრისტეს ცხებას "სიხარულის საცხებლით", ანუ სულიწმიდით, ეს მაშინ მოხდა, როდესაც სულიწმიდა ქრისტეს იორდანეში ნათლისღების დროს, ქრისტეზე მტრედის სახით გადმოვიდა (იხ. წმ. იოანე ოქროპირი. ციტ. შრ. გვ. 201).


სწავლება ძველაღთქმისეული სჯულის შესახებ


ხსენებული წიგნის 124-ე გვერდზე ავტორი წერს: "მამის ნება მხოლოდ კანონის სახით იქნა გაცხადებული ქვეყნიერებისთვის. იგი მოსეს გადაეცა (გვ. 124. 38:15).

კომენტარი: საინტერესოა, მოსემდე, როდესაც არ იყო კანონი, ვისი ნებით ცხოვრობდნენ მელქისედეკი, აბრაამი, ნოე და სხვა მართალნი, ან თავად მოსე? მამის ნება მხოლოდ კანონის სახით და ისიც მხოლოდ მოსეს თუ გამოეცხადა, მაშინ მოსემდე არ ყოფილა არც ერთი მართალი, რომელთათვისაც ცნობილი იქნებოდა ღმრთის ნება. მაშ, ღმერთს თავის ნება დაუმალავს? ნუმც იყოფინ! სავალდებულო იყო, ისრაელისთვის სჯულის მიცემის მიზეზებში გარკვეულიყო ავტორი.

გარდა ამისა, ეპ. იონა ძველი აღთქმის განკარგულებათა ავტორად და "მთავარ" ღმერთად მამა ღმერთს მიიჩნევს. ეს წითელ ზოლად გასდევს ამ წიგნს. ეს კი მკითხველს აფიქრებინებს, რომ ძველ აღთქმაში მხოლოდ მამა ღმერთი მოქმედებდა, ძე და სულიწმიდა კი არა.

წიგნის პირველი ნაწილის 38-ე თავის 15-ე მუხლში (გვ. 123) ვკითხულობთ: "კანონის შესრულება ქრისტეს დაბადებამდე შველოდა კაცს, როცა მის (ე. ი. ქრისტეს - ეპ. პ.) რწმენაზე არ იყო დამოკიდებული.

კომენტარი: უნდა ვიკითხოთ, რაში შველოდა კაცს კანონი ქრისტეს შობამდე? სულის ცხოვნებაში? მაშინ ქრისტეს მოსვლა რაღა საჭირო იყო? ან როდის არ იყო ქრისტეს (ანუ მაცხოვრის) რწმენაზე დამოკიდებული ძველი სჯული, როდესაც მთელი მისი სარიტუალო-სამსხვერპლო სიმბოლიკა ქრისტეს, მესიის მოსვლითა და ცოდვათა გამოსყიდვის აზრითაა დატვირთული?

ეპისკოპოს იონას ეს მტკიცება ძველ აღთქმაში ქრისტესადმი (მესიისადმი) რწმენის არასაჭიროებას ასწავლის, რითაც უქმდება მთელი ძველი აღთქმის შინაარსი, ძველაღთქმისეულ მამათმთავართა, მართალთა და წინასწარმეტყველთა ქრისტეანული სასოება. აი, კიდევ ანალოგიური აზრის მატარებელი მუხლი:

38:7. "რაც შეეხება მისი შვილის მობრძანებას (იგულისხმება მამის მხოლოდშობილი ძე - ანუ ქრისტე - ეპ. პ.), ამით მან კანონს კი არ მოაკლო რამე, არამედ დაუმატა რწმენა, რწმენა მისი შვილისადმი", ე. ი. რწმენა იმისა, რომ ქრისტე ჭეშმარიტად ძე ღვთისაა. ამით გაუქმდა კანონის შემსრულებელთა ღვაწლი უქრისტეოდ, რადგან ქრისტეა კარი".

კომენტარი: აქ გატარებულია აზრი, რომ თითქოსდა ძველ აღთქმისეული სჯული არ შეიცავდა რწმენას მაცხოვრისადმი. ის უქრისტეო ღვაწლი იყო. ხოლო ქრისტესადმი რწმენა კანონს ღმერთმა ახალ აღთქმაში დაუმატა. ეს არის აშკარად მწვალებლური აზრი. მაშ, აბრაამიდან მოყოლებული ვიდრე ქრისტეს შობამდე ძველაღთქმისეული მართალნი (მოსე, იესუ ნავე, წინასწარმეტყველნი და სხვა) ქრისტესადმი რწმენის გარეშე ყოფილან (ნუმც იყოფინ!). მაგრამ, წმიდა მამები გვასწავლიან, რომ ყველა ძველაღთქმისეული მართალი (ადამიდან და ევადან დაწყებულნი) ელოდა მაცხოვარს და მისი მოსვლის რწმენით ცხოვრობდა. მთელი ძველი აღთქმა ქრისტეს მოლოდინითაა გამსჭვალული. ქრისტე რომ ძეა მამისა და ჭეშმარიტი ღმერთი ესაია წინასწარმეტყველის მიერ იყო ნაუწყები.

ამ მუხლით ავტორი საკუთარ თავსაც უპირისპირდება, რამეთუ ებრაელთა მიმართ ეპისტოლეში საკმაო მაგალითები მოჰყავს იმის საჩვენებლად თუ როგორ ელოდნენ ძველ აღთქმისეული მართალნი ქრისტეს.


ანთროპოლოგია


დასახელებული ნაშრომის გვერდებში გამოთქმულია მოსაზრებები, რომლებიც მართლმადიდებლურ დოგმატურ სწავლებას ვერ უთავსდება. კერძოდ, ხსენებულ წიგნში ნათქვამია, რომ თითქოსდა:
1. "რელიგია ადამიანის გენეტიკური მემკვიდრეობაა".

2. "ბუნებით უღმერთო უღმერთობას ქადაგებს, რადგანაც მის გენებში კოდირებულია უღმერთობა".

3. ეპისკოპოს იონას მტკიცებით: "უცოდველი გვარი უცოდველ შვილს შობს, უცოდველი შვილი - უცოდველ ერს. ასევე ცოდვილი გვარი ცოდვილ შვილს წარმოშობს, ცოდვის შვილთა მრავლობა კი - ცოდვილ ერს" (ნაწ.: I. 17:2 გვ. 36).

4. ან კიდევ: "როგორც პურის თესლიდან ლობიო არ აღმოცენდება და ლობიოს თესლიდან პური და როგორც ყოველს თავისი თესლი გააჩნია, ასეა ერიც" (ნაწ.: I. 17:2 გვ. 36).

5. სხვაგან ეპ. იონა ასეთ თამამ აზრსაც გამოთქვამს: "როგორც ყოფიერ ცხოვრებაში არსებობს ქურდი და პატიოსანი - ასევე მრავალია ბუნებით ქურდი და ბუნებით პატიოსანი" (ნაწ. I. 19:19. გვ. 38).

6. ამ შეხედულებებს აგვირგვინებს შემდეგი გამოთქმა: "როგორც ქურდს მისი ქურდული ბუნება არ აძლევს საშუალებას, იაროს პატიოსანი გზით, ასევე ბუნებით ყაჩაღ ერს არ აძლევს მისი ხასიათი ჭეშმარიტი რელიგიის წვდომის უფლებას" (იქვე. 19:22. გვ. 39).

ამრიგად, როგორც უკვე ვთქვით, ამგვარი მტკიცებულებები მართლმადიდებლურ დოგმატურ სწავლებას ვერ უთავსდება. კერძოდ, მათში გამოსჭვივის ფატალიზმი და მანიქეველობა. ზემოთ დამოწმებული შეხედულებები ეწინააღმდეგება მართლმადიდებლურ ქრისტოლოგიას, ესქატოლოგიას და ანთროპოლოგიას.

შევეხოთ მათ პუნქტობრივად:

ავტორის მტკიცება, რომ თითქოსდა "რელიგია ადამიანის გენეტიკური მემკვიდრეობაა", არის სრული უაზრობა. უეჭველია, რომ რელიგია ადამიანის სულიერი მემკვიდრეობაა და არა ხორციელი (ანუ გენეტიკური). თუ რელიგია ადამიანის გენეტიკური მემკვიდრეობაა, მაშინ ღმერთისადმი რწმენა ხორციელი გრძნობა ყოფილა და არა სულიერი. ესეც არ იყოს, მაშინ ჩვენ, ქრისტეანები, თავისუფალი, ნების-მიერი არჩევანით კი არ ვყოფილვართ მორწმუნენი, არამედ გენებში ჩადებული კოდების მიხედვით.

რელიგია გენეტიკური მემკვიდრეობა რომ იყოს, მაშინ ებრაელი ერი არ გადაუხვევდა მაცხოვარისადმი რწმენასა და ჭეშმარიტ მესიას ჯვარს არ გააკრავდა!

სწავლება რელიგიის "გენეტიკური მემკვიდრეობის" შესახებ საფუძველშივე არყევს მართლმადიდებლურ დოგმატიკას: ქრება ქრისტეს განკაცების, ჯვარცმის და მისი მკვდრეთით აღდგომისადმი რწმენა, რამეთუ ადამიანს (ეპ. იონას სწავლების მიხედვით) გენეტიკური კოდი თუ არ შეეცვალა, ღმრთისგან აღსრულებული ცოდვების გამოსყიდვა უაზრო მოქმედებად წარმოუჩინდება.

ეპ. იონას მოძღვრების მიხედვით ადამიანი უკვე გენებში დაპროგრამებული სწავლებით იბადება, ხოლო თუ ასეთი არაქრისტეანული რელიგიების მპყრობელ ერებს "ერესის შემცველი გენეტიკური კოდი" "მართლმადიდებლურით" არ შეუცვალეს, ქრისტეანული მისიონერული მოღვაწეობა უაზრო ხდება (სხვათა შორის, ამ სწავლების ავტორისთვისაც, რომელსაც თავისი წიგნით მსოფლიოს გაქრისტეანება და მხილება განუზრახავს).

ასევე შეიძლება ითქვას, რომ "ბუნებით უღმერთო ბუნებით უღმერთობას ქადაგებს, რადგან მის გენებში კოდირებულია უღმერთობა". უღმერთობა ადამიანის ან სხვა გონიერი არსების ნების-მიერი, თავისუფალი არჩევანიდან მომდინარეობს და არა მისი ბუნებიდან.

წმ. დიონისე არეოპაგელის განმარტებით ბოროტებას არსი არა აქვს. როგორც სიბნელეა სინათლის ნაკლებობით გამოწვეული, ასევე ბოროტება სიკეთის ნაკლებობაა. აქედან - არ არსებობს ბოროტი ბუნება! შესაქმიდან ვიცით, რომ ყოველი ქმნილების ბუნება ღმერთმა კეთილად შექმნა (იხ. დაბ. თ. 1). გარდა ამისა, უღმერთობა სულიერ, გონიერ არსებათა სულიერი მდგომარეობაა და არა ბიოლოგიური, ამიტომაც, გამოთქმა "ბუნებით უღმერთო" და "გენებში კოდირებულია უღმერთობა" მწვალებლურია და ეწინააღმდეგება, როგორც მართლმადიდებლურ ანთროპოლოგიას (სწავლებას ადამიანის შესახებ), ასევე ესქატოლოგიასაც. კერძოდ, მართლმადიდებლური სწავლების მიხედვით ადამიანი, როგორც თავისუფალი არსება, თვითონვე, საკუთარი ნებით ირჩევს სიკეთეს ან ბოროტებას და ამ არჩევანის შესაბამისად მოქმედებს, რის გამოც, განკითხვის დღეს, მას საკუთარი არჩევანისაებრ მიეგება, ხოლო თუ ადამიანში ბოროტება ნებისმიერი არჩევანით კი არ ბუდობს, არამედ მის გენებში კოდირებული თვისების გამო, როგორი ან რა სიმართლით უნდა განიკითხოს ღმერთმა თითოეული ადამიანი "საქმეთაებრ მათთა"?

მაგალითად, ავტორის აზრით თურმე: "უცოდველი გვარი უცოდველ შვილს შობს, უცოდველი შვილი კი - უცოდველ ერს"; და პირიქით: "ცოდვილი გვარი ცოდვილ შვილს წარმოშობს, ცოდვის შვილთა მრავლობა კი - ცოდვილ ერს" (იქვე. გვ. 36). ან კიდევ: "როგორც პურის თესლიდან ლობიო არ აღმოცენდება და ლობიოს თესლიდან პური, და როგორც ყოველს თავისი თესლი გააჩნია, ასეა ერიც" და კვლავ ასწავლის: "როგორც ყოფიერ ცხოვრებაში არსებობს ქურდი და პატიოსანი - ასევე მრავალია ბუნებით ქურდი და ბუნებით პატიოსანი" (I. 19:19. გვ. 38); რომ თურმე: "როგორც ქურდს მისი ქურდული ბუნება არ აძლევს საშუალებას, იაროს პატიოსანი გზით, ასევე ბუნებით ყაჩაღ ერს არ აძლევს მისი ხასიათი ჭეშმარიტი რელიგიის წვდომის უფლებას" (იქვე. 19:22. გვ. 39).

რა შეიძლება ითქვას ყოველივე ამის შესახებ?

ადამისა და ევას ცოდვით დაცემის შემდეგ უცოდველი ადამიანი (ქრისტეს გარდა) არ დაბადებულა და არც იბადება, ხოლო მაცხოვარის განკაცების შემდეგ ცოდვათაგან განწმენდილად და უბიწოდ დაბადებულად ვცნობთ წმ. სამების სახელით ნათელღებულებს. აქედან, უცოდველი ადამიანი არ არსებობს და შედეგად, უცოდველი ვერც გვარი იარსებებს, რამეთუ ადამიანისგან წარმოიშვა გვარი და არა პირიქით - გვარისგან ადამიანი.

ასევე სრულებით არაა გარდაუვალი ცოდვილმა გვარმა (ანუ ცოდვებში დამკვიდრებულმა მოდგმამ) წარმოშვას ცოდვის შვილი. ცოდვილი ადამიანიდან ცოდვილი ადამიანის, ან ცოდვილი გვარიდან ცოდვილი შვილის წარმოშობა არამც და არამც არ არის ფატალური გარდაუვალობა (ანუ შეუძლებელია ითქვას, რომ მკვლელის შვილი ბუნებით მკვლელი იქნება ან ქურდისა ქურდი), ამიტომაც, ასეთი მსჯელობა შეცდომაა! როდესაც ადამიანის შთამომავლობას ლობიოს ადარებენ და ამბობენ, რომ ცუდი კაცის შვილი ისევე არ იქნება კარგი, როგორც ლობიოდან არ აღმოცენდება პური, - ღვთის ხატად შექმნილ ადამიანს მხოლოდ ბიოლოგიურ არსებად წარმოაჩენენ. არადა, მართლმადიდებლური სწავლებით ადამიანი ამავდროულად სულიერი არსებაცაა.

მართლაცდა ლობიოდან პური არ აღმოცენდება და ვერც პური მოგვცემს ლობიოს, რამეთუ განსხვავებულია მათი ბიოლოგიური თვისებები, მაგრამ კაცს, როგორც ვთქვით, ბოროტად ან კეთილად შეიქმს არა ბიოლოგიური კოდი, არამედ თავისუფალი ნება. ადამიანი სულიერი კატეგორიაც არის და ბიოლოგიურიც. მისი სული გონიერია და შესწევს კეთილისა და ბოროტის გარჩევა; ადამიანი თავისუფალი, ნებისმიერი არჩევანით განსაზღვრავს თავის ბედს სამყაროში; ასე რომ არ იყოს, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ასეთ ცოდვის შვილს ღმერთი ვერ გაასამართლებდა და როგორც შეუძლებელია მგლის გასამართლება, ასევე ცუდი კაცის გასამართლებაც მისი სიცუდის გამო შეუძლებელი იქნებოდა, თუ მისი ეს თვისება შთამომავლობით მიღებული გენეტიკური კოდითაა განპირობებული; ან თვით ადამიანის სიცუდე პიროვნულად მასზე კი არა, მის გენეტიკურ მემკვიდრეობას ეფუძნება.

ადამიანზე ასეთი უცნაური სწავლება სრულიად ეწინააღმდეგება მართლმადიდებლურ ანთროპოლოგიას და აბსოლუტურად მიუღებელია. ამას ადასტურებს ნეტ. თეოფილაქტე ბულგარელი (XV ს.) რომლის სახარებისეული და ახალაღთქმისეული კომენტარები მთელი ეკლესიის მიერაა აღიარებული. "მოციქულთა საქმეების" მე-8 თავის 22-26 მუხლების განმარტებაში ნეტ. თეოფილაქტე ბრძანებს:

"ერეტიკოსთა ზღაპრების მიხედვით, ზედმეტი ყოფილა ეთქვათ სიმონისთვის (იგულისხმება სიმონ მოგვი - ეპ. პ.) შეინანე, რამეთუ ის ასეთ ცუდ კაცად შეუქმნიათ; ისინი (მწვალებლები - ეპ. პ.) ამბობენ, ადამიანი რომელიც ბუნებით ბოროტია, შეუძლებელია სურვილის მიხედვით შეიცვალოს, მაგრამ არც თუ ამაოდ უთქვამთ მისთვის "შეინანე უკუე" (რამეთუ ის თავისუფალი ნების მქონე იყო) და "ევედრე უფალსა, მი-ხოლო თუ გეტეოს შენ, უსჯულოებაი ეგე გულისა შენისა" (Толкование на "Дяния и соборные послания Апостолов", стр. 73).

როგორც ვნახეთ, ნეტ. თეოფილაქტეს განმარტებით, თვით სიმონ მოგვიც კი არ ყოფილა "ბუნებით ბოროტი". ამგვარ სწავლებას ნეტარი მამა სრულიად სამართლიანად უწოდებს "ერეტიკოსთა მეზღაპრეობას". ცხადია, ჩვენც იგივე უნდა ვუწოდოთ ეპ. იონას წიგნში მოცემულ ამ მოძღვრებას.

მაგრამ ეს კიდევ არაფერი. ეპ. იონა გადმოგვცემს ამაზე უფრო უცნაურ სწავლებებსაც. ადამიანის ამა თუ იმ რელიგიისადმი კუთვნილება, ეპ. იონას მიერ მისი ნაციონალური წარმოშობით განისაზღვრება. თანაც, ესა თუ ის ეროვნება ავტორი მიერ წარმოდგენილია ყაჩაღური, ბოროტი ან კეთილშობილური ბუნების მატარებლად. ამიტომაც ვკითხულობთ მის წიგნში: "როგორც ქურდს მისი ქურდული ბუნება არ აძლევს საშუალებას, იაროს პატიოსანი გზით, ასევე ბუნებით ყაჩაღ ერს არ აძლევს მისი ხასიათი ჭეშმარიტი რელიგიის წვდომის უფლებას" (იქვე. გვ. 19:22. გვ. 39).

ავტორის ზემოთმოტანილი მსჯელობა რასისტულ და ნაცისტურ თეორიებს არაფრით ჩამოუვარდება, რამეთუ, თუკი ქრისტეანობა ბუნებით კეთილშობილ ერთა თვისებაა, მისი უარმყოფელნი (მაგ.: მუსლიმანური, ინდუისტური და იუდაისტური რელიგიის მპყრობელი ერები) ბუნებით ყაჩაღი და ბოროტი ერები ყოფილან.

ამ იდეაში წიგნის ავტორი არ არის ეული, მას შორეული თანამოაზრეებიც ჰყავს. ასე მაგალითად, ვინმე ნიკონიანელი "მღვდელი" ალექსანდრე ბორისოვი (რომლის ნაშრომმა "Побелевшие нивы" საკმაოდ უარყოფითი და მძაფრი რეაქცია გამოიწვია რუსეთის რელიგიურ წრეებში) ამ საკითხს ასე "აშუქებს": "... ამა თუ იმ ხალხის მიერ სწორედ ამ (იგულისხმება მართლმადიდებლობა - ეპ. პ.) და არა სხვა ქრისტეანული აღმსარებლობის მიღება არ არის ისტორიული შემთხვევითობა. ის ფაქტი, რომ პოლონელები უმეტესწილად კათოლიკეები არიან, ხოლო რუსები, ბულგარელები და სერბები - მართლმადიდებლები, ამ კონფესიათა ნაციონალურ ხასიათთან ღრმა შესაბამისობაზე მეტყველებს" (გვ. 17 და 95. ციტ. "Единство церкви". Богословская конференция. Москва. გვ. 137).

მაშ ასე, თურმე რელიგიას კი არ ჩამოუყალიბებია ნაციონალური კულტურა და ცივილიზაცია, არამედ პირიქით, რელიგიური არჩევანი ეროვნების დასაბამიერ ბუნებრივ ხასიათს განუსაზღვრავს, შედეგად, ჩინელების ნაციონალურ ხასიათს უკეთ დაოსიზმი შეესაბამება, ხოლო იაპონელებისას ბუდიზმი... და მართალი ყოფილა ვინემ ნიკოლოზ კოზლოვიც, ბროშურათა ავტორი, რომლის მტკიცებითაც რამდენიც არ უნდა ნათლო ებრაელი, ის ნამდვილი ქრისტეანი ვერასოდეს გახდება" (ციტ. იქვე. გვ. 137).

მაშასადამე, ეპ. იონასა და მისი შორეული თანამოაზრეების შეხედულებით, ქრისტეანობა კი არ გარდაქმნის წარმართ ერებს და აყალიბებს მათ ქრისტეანულ თვითშეგნებას, არამედ პირიქით, ქრისტეანული რელიგიის მისაღებად, ბუნებით და ხასიათით უკვე ჩამოყალიბებული ერები თვით ირჩევენ მას. აქედან შეიძლება დავასკვნათ, რომ ქრისტეს განკაცება, ჯვარცმა და აღდგომა, ეკლესიის დაფუძნება და ქრისტეანული მოძღვრების ქადაგება თავისი დანიშნულებით საყოველთაო არ ყოფილა, რომელიც დედამიწის ზურგზე მცხოვრებ ყველა ერს მოიცავს. ქრისტე მხოლოდ მათთვის მოსულა, ვინც მის მისაღებად მზად არის, ხოლო მათთვის ვინც მას არ მიიღებს ის არ მოსულა, და სტყუის სახარება, როდესაცს ამბობს: "სოფელსა შინა იყო, და სოფელი მის მიერ შეიქმნა და სოფელმან იგი ვერ იცნა, თვისთა თანა მოვიდა და თვისთა იგი არა შეიწყნარეს" (იოანე 10:10-11). მაგრამ შორს ჩვენგან ასეთი შეხედულება!

ავტორს უნდა ცოდნოდა: კაცობრიობის ისტორიაში არ მოიძებნება თუნდაც ერთი ბუნებით ქურდი ერი, რამეთუ ყოველგვარი ბუნების შემქმნელი ღმერთია. აქედან, თუ არსებობს ბუნებით ქურდი ერი, ისიც ღვთის შექმნილი ყოფილა და ხომ არ უახლოვდება ამ მტკიცების ავტორი მანიქეველთა ცთომილებას, რომლებიც ბოროტებას არსის მქონედ მიიჩნევდნენ?!

ერი გონიერ ადამიანთა ერთობლიობაა, რომელიც რელიგიური, კულტურული, ფსიქოლოგიური და ისტორიული ერთობითაა შეკავშირებული. დროის სხვადასხვა პერიოდებში ეს თვისებები რაც უფრო მაღალია და სპეტაკი, ერის რელიგიური, ზნეობრივი მდგომარეობაც მით უფრო ამაღლებულია და მისი მიზანდასახულობაც უფრო სპეტაკია; და პირიქით, - ამ თვისებათა დაკნინება ერის სულიერ დეგრადაციას იწვევს. ამიტომაც, მტკიცება იმისა, რომ ერთი ერი კეთილია მხოლოდ იმიტომ, რომ ასეთი ბუნება აქვს და სხვა ერის ბოროტებაც მის ბუნებაზეა დამოკიდებული, ყოვლად შეუწყნარებელია!

ასევე ვერ დავეთანხმებით გამოთქმას: "ქურდს მისი ქურდული ბუნება არ აძლევს საშუალებას, იაროს პატიოსანი გზით". რას ნიშნავს ეს? ე. ი. ადამიანს გამოსწორება და და პატიოსანი გზით სიარული რომ უნდოდეს, თურმე მისი ბუნება ამის საშუალებას არ მისცემს? ეს ხომ ჭეშმარიტად ერეტიკოსთა მეზღაპრეობაა, როგორც ამას ნეტ. თეოფილაქტე ბრძანებს.

განა ეკლესიის ისტორიაში არ გვხვდება უამრავი წმიდა მამა თუ დედა, რომლებიც ადრე ყაჩაღურ და ბილწ ცხოვრებას ეწეოდნენ (მაგ.: ღირ. მოსე შავი, ღირ. მარიამ ეგვიპტელი და სხვები), მაგრამ სინანულით ღვთისკენ მოქცეულნი ენით გამოუთქმელ მადლს მიეწიფნენ?!

განა ქრისტეს გვერდით ჯვარცმული ორი ავაზაკი - მონანული და უსინანულო კაცობრიობის ბრწყინვალე მაგალითი (იხ. წმ. ისიდორე პელუსიელი. წერილები. # 2) - არ გვიჩვენებს, რომ სინანულით ნებისმიერ ავაზაკსა და გარყვნილს გზა ხსნილი აქვს ცათა სასუფევლისკენ?!

თუმც, სამართლიანად უნდა ითქვას, რომ ზეპირ მეტყველებაში, ასევე მწერლობაშიც, ხშირად გვხვდება გამოთქმა "კარგი ბუნების კაცი", "კეთილშობილური ბუნება აქვს" და ა. შ. ეს მეტაფორული გამოთქმა "ხასიათის" მნიშვნელობით გამოიყენება და აღნიშნავს პიროვნებას, რომელსაც მრავალი კეთილი თვისება გააჩნია. ამ შემთხვევაში "ბუნება" – "ხასიათის" სინონიმია, მაგრამ საღვთისმეტყველო ტექსტებში ამგვარი ტერმინთა აღრევა გაუგებრობებს იწვევს და იძენს ერეტიკულ შინაარსს.

მართლმადიდებლობას გამომუშავებული აქვს საკუთარი საღვთისმეტყველო ტერმინოლოგია და ნებისმიერი თეოლოგი მის მაქსიმალურ და ზუსტ გამოყენებას უნდა ესწრაფვოდეს.

იგივე ითქმის გამოთქმებზეც: "ბოროტი ერი მიეცემა ცეცხლს... კეთილი ერი დაისადგურებს უფლის სავანეში" (იქვე. I. 17:9-10).

"ბოროტი და კეთილი ერის" ცნებაზე უკვე ვისაუბრეთ, რაც შეეხება განკითხვის დღეს, განიკითხებიან არა ერები, არამედ პიროვნებები თავიანთი ცოდვა-მადლის მიხედვით. სამწუხაროდ, წიგნის ავტორი აქაც ეწინააღმდეგება მართლმადიდებლურ ესქატოლოგიას და არვცელებს სრულიად მიუღებელ შეხედულებას.


სწავლება მადლის შესახებ


საღმრთო მადლთან დაკავშირებით ეპ. იონა ასწავლის: "შეუძლია თუ არა სულიწმიდის მატარებელ ადამიანს სხვასაც მოჰფინოს სულიწმიდა? რა თქმა უნდა შეუძლია..."

ან კიდევ: "... როდესაც სულიწმიდის მატარებელი ადამიანი გადასცემს მეორე ადამიანს სულიწმიდის მადლს, თავად იგი არ იცლება სულიწმიდის მადლისგან".

კომენტარი: ამ სწავლებასთან დაკავშირებით უნდა ითქვას, რომ სულიწმიდის მოფენა შეუძლია მხოლოდ ღმერთს და არა ადამიანს. რამდენადაც მადლშემოსილი უნდა იყოს წმინდანი, მას, მისდამი ბოძებული მადლის რაიმე უმცირესი ნაწილის "მოფენაც" კი არ ძალუძს! მაგალითად, წინასწარმეტყველების ნიჭით (ანუ მადლით) დაჯილდოვებული ადამიანი სრულებითაც ვერ "მიჰფენს" ამ ნიჭს სურვილისამებრ სხვა ადამიანს; ასევე მკურნალობის, დემონთა განსხმის, გულთამხილაობისა თუ სხვა ნიჭებს, ვერავინ გადასცემს სხვა ადამიანს!

როდესაც ავტორი ამბობს, რომ ადამიანი "მისდამი ბოძებული მადლის ნაწილს გადასცემს სხვა ადამიანს, ხოლო "თავად იგი არ იცლება სულიწმიდის მადლისგან", ვარდება დოგმატურ ცდომილებაში, რამეთუ ეს ქმედება საღმრთო ბუნებას განეკუთვნება და არა ადამიანისას, რომელსაც, როგორც უკვე ვთქვით, საერთოდ არ შეუძლია მადლი სხვას "მიჰფინოს".

მადლი საღმრთო არსების ბუნებრივი ენერგიაა და მხოლოდ ღმრთისგან მოდის. მადლის წყარო, მისი მომფენელი, გადმომღვრელი (ყველა ეს სიტყვა მეტაფორებია) - არის მხოლოდ ღმერთი. წმ. გრიგოლ პალამას სწავლებით ერთარსება ღმერთში არის არსი და მისი ენერგია, აქედან ღმერთთან თანაზიარობა მის ენერგიასთან, ანუ მადლთან თანაზიარობას ნიშნავს (Арх. Алипий. Арх. Исаия. Догматическое богословие. Изд. св. Троицко-Сергиева Лавра. 1997 г., стр. 71).

რანაირადაა შესაძლებელი, ღმერთისგან მოწყვეტით, ადამიანშიც არსებობდეს ეს ენერგია და მეტიც, გადაეცეს ის სხვა ადამიანს თანაც ისე, რომ, როგორც ავტორი წერს "თავად ეს ადამიანი მადლისგან არ დაიცალოს?" ეს ნიშნავს, რომ საღმრთო ენერგია (რომელიც მხოლოდ ღმრთის არსებითი კუთვნილებაა), თანაც უკვე ღმრთისგან დამოუკიდებლად, მივანიჭოთ ადამიანურ ბუნებას, რითაც საღმრთო ენერგია, მადლი, ადამიანის ბუნების კუთვნილება გამოდის. ამგვარი მტკიცება კი მწვალებლობაა.

საქმე იმაშია, რომ როგორც წმ. გრიგოლ პალამა გვასწავლის, არსებასა და ღმრთის არსებით ენერგიას შორის "ღმერთსაკადრისი განსხვავება" არსებობს. ისინი "განსხვავდებიან განუყოფლივ". არსება თავისთავად არსებობს, ხოლო ენერგია არა, რამეთუ არსებაა ენერგიის მიზეზი.

ენერგია ეს არის უქმნელი და ბუნებითი მადლი, გაცისკროვნება, რომელიც განუცალკევებლად გამოვალს საღმრთო არსებისგან. ღმერთთან თანაზიარობა ეს მის მადლთან, ანუ ენერგიასთან თანაზიარობაა, ბრძანებს წმ. გრიგოლი (პალამა) (იქვე. გვ. 71).

აქედან რანაირად ძალუძს ადამიანს "მოჰფინოს" მისი ბუნებისთვის უცხო ენერგია სხვა ადამიანს?

როდესაც ადამიანი ღმრთის მადლს თანაეზიარება და "განიღმრთობა" (ადამიანთა "ღმერთებად" ყოფნა, სხვათა შორის, მადლისმიერ განღმრთობას ნიშნავს, რამეთუ თვით ენერგიასაც შეიძლება მივაკუთნოთ "ღმრთაების" სახელი, რადგან ის ღმერთის არსებისგან განუყოფელია (იქვე)), მაშინ ის ხდება მადლმოსილი, მაგრამ ის მადლს კი არ ეუფლება, არამედ თანაეზიარება და ამიტომაც ყოვლად შეუძლებელია მას შეეძლოს ამ საღმრთო ენერგიის "მოფენა" სხვებისთვის.

ადამიანი მისთვის ბოძებული სულიწმიდის მადლის "მიმფენი" კი არ არის, არამედ მხოლოდ შუამავალია კაცსა და ღმერთს შორის (ესაა სამღვდელოება); სულიწმიდის მადლს (სხვადასხვა საიდუმლოებებში) ადამიანს მიჰფენს ღმერთი ადამიანის მიერვე აღსრულებული საიდუმლოს მეშვეობით (მადლის მიმღების რწმენის შესაბამისად) და ზოგჯერ მის (ანუ ადამიანის, შუამავლის) გარეშეც!

ესეც არ იყოს, ადამიანს ღმრთის მადლი ეძლევა და არა სხვა ადამიანისთვის ბოძებული მადლის ნაწილი.

ყველა მადლმოსილი ადამიანი, უშუალოდ თანაეზიარება ღვთის ენერგიას და არა სხვისთვის ბოძებული მადლის ნაწილს! ადამიანს ეძლევა ღმრთის მადლი და არა მეორე ადამიანისთვის ბოძებული მადლის ნაწილი. სწორედ ეს აღესრულება ხელდასხმის საიდუმლოში, რომელიც ავტორს ადამიანის მიერ სხვა ადამიანისთვის ბოძებული მადლის გადაცემის მაგალითად მოჰყავს, მე-20 და 21-ე მუხლებში.

უნდა ვიცოდეთ, რომ ნებისმიერ საიდუმლოში მღვდელი საღმრთო მადლს მოუწოდებს და არა საკუთარ თავში ან მეორე ადამიანში დამკვიდრებულ მადლს. ამგვარი მტკიცება უმძიმესი ცდომილება გახლავთ. ამის ბრწყინვალე დადასტურებაა ის ლოცვები, რომელთაც საეკლესიო საიდუმლოებებში წარმოსთქვამს მღვდელმსახური. ყველგან, ამ საიდუმლოებებში მღვდელი მიმართავს ღმერთს მადლის გადმოსაწვევად. თავად ადამიანს, თავისთავად არ ძალუძს ვინმეს მოჰფინოს მადლი!

ის, რომ ადამიანს ადამიანი კი არ მიჰფენს მისდამი ბოძებულ მადლის ნაწილს, არამედ ღმერთი მიანიჭებს მას მიმღების რწმენისა და სიწმიდის საზომისაებრ, მშვენივრადაა გადმოცემული ამავე თავის 24-ე მუხლში, რითაც, როგორც მრავალგზის, ამ წიგნში, ავტორი თვითონვე ეწინააღმდეგება საკუთარ თავს. ზემოთ დამოწმებულ ადგილებთან მიმართებაში, კერძოდ ის წერს: "ჩვენ ვსვამთ წყალს, ერთმანეთსაც ვასმევთ, მაგრამ წყაროს სათავე როდი ვართ. ჩვენ მხოლოდ მაშინ ვსვამთ წყალს, როცა მივიღებთ; თუ სათავიდან წყარო არ გადმოდინდა, დაურწყულებელნი დავრჩებით, რადგან არა ვართ სათავე წყაროსი" (გვ. 78).

კარგი იქნებოდა, ზემოთ განხილულ მაგალითებშიც ასეთ ლოგიკას მიჰყოლოდა წიგნის ავტორი.

დასახელებული წიგნის I ნაწილის მე-3 თავში, მადლის საკითხს სხვაგვარადაც ეხება ავტორი. კერძოდ, ის წერს: "ზოგნი ფლობენ სხეულიდან სულის გამოყვანის ხელოვნებას. ამის საბუთად გამოდგება წმიდა მამების, ასევე იოგების ქმედებანი" (გვ. 16).

კომენტარი: წმიდა მამები სხეულიდან სულის გამოყვანის არანაირ "ხელოვნებას" არ ფლობდნენ. ხელოვნება, მოცემულ კონტექსტში, გულისხმობს რაღც ხერხების თუ საშუალებების ფლობას, რომელთა შემწეობითაც შესაძლებელი უნდა იქნეს სულის გამოყვანა სხეულიდან. თუ წმიდა მამები ამგვარ სასწაულებს იქმოდნენ (როგორც გამოვიდა, მაგალითად, წმ. ბასილი ახლის სული სხეულიდან და საზვერეების გავლაში შეეწია ნეტ. თეოდორას სულს, ან წმ. ანდრია სალოსის სული გავიდა სხეულიდან და სანამ გვამი კონსტანტინოპოლის ქუჩებში, 40°-იან ყინვაში ეგდო, სამოთხის სანახებს ათვალიერებდა მისი სული) - ამას მადლისმიერი სიწმიდის ძალმოსილებით იქმოდნენ და არა "ხელოვნებით". ამ სიტყვის გამოყენება სასწაულებთან მიმართებაში სრუილიად უადგილოა. არ შიძლება, მაგალითდ, ვთქვათ, რომ წმინდანები ფლობდნენ წყალზე ფეხით გავლის "ხელოვნებას", ან მიცვალებულთა გაცოცხლების "ხელოვნებას", თუ არა და, ასეთ შემთხვევაში წმინდანთა ქმედება, რაღაც მექანიკურ, ფსიქოლოგიურ თუ ექსტატიურ ხერხტა და საშუალებატა გამოყენებამდე დაიყვანება და შეურაცხიყოფა თვით წმინდანთა ასკეტური ღვაწლი და სათნოებებში სრულყოფა, რომლის შედეგადაც ეძლევათ მათ ასეთი სასწაულთმოქმედების ნიჭი და თვით მადლი ღმრთისა, რომლის მიერაც აღესრულებოდნენ სასწაულნი.

რაც შეეხება იოგებს, მათი ბერული მოღვაწეობა (თავშეკავება, მარხვა, ლოცვა, მდუმარება, ამსოფლიური ამაოებისგან განშორება და სხვა), თუმც გარეგნულად ქრისტეანული მოსაგრეობის მსგავსია, შინაგანად, არსობრივად, მისი საწინააღმდეგოა.

მართლმადიდებელი ბერი მოწოდებულია ცოდვით დაცემულ ბუნებაში ღვთის ხატება და მსგავსება აღადგინოს, დათრგუნოს ვნებები და სულიწმიდის ღირსეულ ჭურჭლად განიმზადოს თავი, რათა მარადიული საცხოვრისი დაიმკვიდროს. სასწაულთადმი მისწრაფება ან სასწაულთმოქმედებისათვის რაიმე "ხელოვნების" დაუფლება ხიბლია და ამის კლასიკურ მაგალითად გამოგვადგება კიევო-პეჩორის პატერიკში გადმოცემული მაგალითი ნიკიტა დაყუდებულისა, რომელიც ამგვარი მისწრაფებისთვის ეშმაკმა სასტიკად აცთუნა, მაშინ როდესაც ინდუისტურ ფილოსოფიურ სისტემებში პირიქითაა. იქ ცოდვით დაცემის ცნება არ არსებობს, ამიტომაც, ბუნებრივად, ინდუისტი ბერის მოღვაწეობა მაგიური ძალების მოპოვებისკენაა მიმართული, რაც სულის სხეულისაგან ემანსიპაციით მიიღწევა. სული ინდუისტებში ტრანსცენდენტური (ქრისტეანული გაგებით ინფერნალური) სამყაროსკენ მიისწრაფვის. ამისთვის კი სხეულის მაქსიმალური დაუძლურება, ნებისყოფის გამომუშავება და მისი მართვაა საჭირო. მხოლოდ ამ მიზანს ემსახურება ბუდისტი თუ კრიშნაიდი ბერების მოღვაწეობა. შეიძლება ითქვას, რომ ესაა კიდეც სულის სხეულიდან გამოყვანის "ხელოვნება", რომელსაც მიესწრაფვის ინდუისტი. თუმც, დარწმუნებული ვარ, რომ ამ შემთხვევაშიც ეს ეშმაკის შეწევნით აღსრულდება.

ამრიგად, წმიდა მამებთან მიმართებაში, სულის სხეულიდან გამოყვანასთან დაკავშირებით, სიტყვა "ხელოვნება" მიუღებელია, რომელიც მართლმადიდებლური სოტერიოლოგიისა და მადლის შესახებ საღვთო სწავლების შეურაცხმყოფელია.

 
TOP-RATING.UCOZ.COM
Назад к содержимому | Назад к главному меню Яндекс.Метрика